मौखिक इतिहासाचे संपन्न भांडार आता भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालयाच्या संकेतस्थळावर


मौखिक इतिहासाचे संपन्न भांडार आता भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालयाच्या संकेतस्थळावर

8,000 मिनिटे इतक्या  कालावधीच्या श्राव्य मुलाखती ऑनलाइन उपलब्ध

भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक दादासाहेब फाळके यांच्या शतकोत्तर सुवर्णमहोत्सवी जयंतीचे औचित्य साधून एन.एफ.ए.आय. म्हणजेच भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट संग्रहालयाने श्राव्य ध्वनिमुद्रणांचे समृद्ध भांडार प्रसिद्ध केले आहे. भारतीय सिनेक्षेत्रातील नामवंत चित्रपट कलाकारांच्या जवळपास 8,000 मिनिटे कालावधीच्या मुलाखती आता एन.एफ.ए.आय.च्या संकेतस्थळावर उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. भारतीय मूकपटांपासून सुरु झालेल्या प्रवासाचे साक्षीदार असणारे  अभिनेतेतंत्रज्ञनिर्मातेदिग्दर्शक आणि स्टुडिओ-मालकांच्या झपाटून टाकणाऱ्या अनेक गोष्टी या संग्रहामध्ये समाविष्ट आहेत. यातील बहुतेक मुलाखती 1980 च्या दशकात घेतलेल्या आहेत. एन.एफ.ए.आय.च्या संशोधन कार्यक्रमाच्या मौखिक इतिहास प्रकल्पाचा एक भाग म्हणून या मुलाखती ध्वनिमुद्रित करण्यात आल्या होत्या. सिनेजगतात अनेक गोष्टी प्रथम करणाऱ्या आद्य कलावंतांच्या प्रदीर्घ मुलाखती यात असून त्यात त्यांच्या जीवनातील अनुभव आणि चित्रसृष्टीतील विविध किस्सेरंजक प्रसंग या साऱ्यांचे कथन केलेले आहे.

"भारतीय चित्रपटाचा अभ्यास करण्याची इच्छा असणाऱ्या व्यक्तींना संदर्भसाहित्य म्हणून उपयोगी पडू शकेल असा हा प्रचंड मोठा खजिना उपलब्ध करून देताना आम्हाला अतिशय आनंद होत आहे. भारतीय चित्रपटांविषयीची माहिती प्रसारित करणेत्यासंबंधीचे ज्ञान वितरित करणे हा एन.एफ.ए.आय.च्या प्रमुख उद्देशांपैकी एक आहे. तसंचभूतकाळातले हे आवाज आता जगभर ऐकले जाऊ शकतीलयाचा मला आनंद आहे." अशी भावनाएन.एफ.ए.आय.चे संचालक प्रकाश मगदूम यांनी व्यक्त केली.

मराठीतामिळतेलगूइंग्लिश आणि बंगाली या पाच भाषांमध्ये घेतलेल्या या 53 मुलाखती म्हणजे या चित्रपट कलाकारांचे जवळपास 8,000 मिनिटांचे ध्वनिमुद्रण आहे. यामध्ये भारतीय चित्रपटजगतातील अनेक मान्यवर व्यक्तींचा समावेश आहे- जे.बी.एच.वाडियाअक्किनेनी नागेश्वर रावविजय भट्टपी.भानुमतीएस.डी.सुब्बुलक्ष्मीएम.के.राधापी.लीलासी.होणाप्पा भागवथारझुंझारराव पवारदादा साळवीचंद्रकांत गोखलेआर.एम.कृष्णस्वामीएस.व्ही.वेंकटरमणआर.राममूर्थीके.एस.प्रकाशव्ही.गोपालकृष्णनआर.बी.लक्ष्मीदेवीशाहू मोडकइ.मोहम्मदव्ही.व्ही.बापटविवेकविष्णुपंत जोगनानासाहेब साठेगणपतराव बोन्द्रेनिळू फुलेशरद तळवलकरशोभा सेनसूर्यकांत मांढरेचित्तरंजन कोल्हटकरसौमित्र चॅटर्जी अशा अनेक नामवंतांच्या मुलाखती त्यात आहेत. यात सर्वात मोठी मुलाखत आहे ती- सौमित्र चॅटर्जी या बंगाली अभिनेत्याची. अनसूया रॉय चौधरी यांनी घेतलेली ही मुलाखत तब्बल 584 मिनिटांची आहे. अशा प्रदीर्घ मुलाखतींतून केवळ त्या कलाकाराच्या प्रवासावरच प्रकाश पडतो असे नव्हे तर भारतीय सिनेसृष्टीत काळाच्या ओघात होत गेलेल्या बदलांचेही दर्शन घडते. 

एन.एफ.ए.आय.च्या मौखिक इतिहास प्रकल्पाचा एक महत्त्वाचा विशेष म्हणजेदादासाहेब फाळके यांच्या अनेक निकटवर्तीय सहकाऱ्यांच्या मुलाखती. विविध ठिकाणांहून आणि विविध क्षेत्रांतून आलेल्या या कलाकारांनीचित्रपटसृष्टी अगदी बाल्यावस्थेत असताना प्रवेश केला आणि फाळके यांच्या "हिंदुस्थान सिनेमा फिल्म कंपनीमध्ये आपापलय जागी महत्त्वाची कामगिरी बजावली. भारतातील पहिल्या बालकलाकार आणि दादासाहेब फाळके यांच्या कन्या मंदाकिनी फाळके (आठवले) यांची विस्तृत मुलाखत यामध्ये आहे. "कालियामर्दन (1919)" चित्रपटात बालवयातील कृष्णाची भूमिका वठवतानाचे अनुभव त्यांनी यात सांगितले आहेत. मूकपटांच्या युगातील अनेक कलाकारांनी - जसे - गणपतराव तांबटसहदेवराव तापकीरेबाबुराव पाटीलनारायण तांबटहरिभाऊ लोणारे आणि वसंत शिंदे- या कलाकारांनी फाळके यांच्या स्टुडिओमध्ये निरनिराळ्या जबाबदाऱ्या पेलल्या होत्या. दादासाहेबांच्या बरोबर काम करतानाचे अनुभव मांडताना त्यांनी "दादासाहेब एक माणूस म्हणून कसे होतेआणि "चित्रपटनिर्माते म्हणून ते कसे झपाटून जाऊन काम करत असतअशा दोन्ही पैलूंवर प्रकाश टाकला आहे.

एन.एफ.ए.आय.च्या मौखिक इतिहास प्रकल्पाची सुरुवात 1983 मध्ये झाली. त्याकाळी मुलाखती फक्त ऑडिओ कॅसेटवरच ध्वनिमुद्रित केल्या जात. नन्तर तंत्रज्ञानाने झेप घेतल्यावर 2008 मध्ये हा प्रकल्प "दृक्-श्राव्य इतिहासया प्रकल्पात रूपांतरित झाला. यामध्ये मुलाखतीचे ध्वनिचित्रमुद्रण होऊनसंबंधित चित्रपटांच्या क्लिप्सछायाचित्रेपोस्टर इत्यादी गोष्टी त्यामध्ये घातल्या जाऊ लागल्या.

सदर प्रकल्पाचा भाग म्हणून या मुलाखती 80 आणि 90 च्या दशकांत विविध जाणकार आणि तज्ज्ञ व्यक्तींनी घेतल्या. प्रभात फिल्म कंपनीचे एक कलाकार आणि चित्रपट इतिहासकार बापू वाटवे यांनी मराठीतील बहुतांश मुलाखती घेतल्या. आणखी एक प्रसिद्ध चित्रपट इतिहासकार आणि लेखक रँडॉर गूय यांनी तामिळतेलगू आणि इंग्लिशमधील अनेक प्रदीर्घ मुलाखती घेतल्या. मराठीत 26, तमिळमध्ये 10, इंग्लिशमध्ये 12, तेलगूमध्ये 3 आणि बंगालीमध्ये 2 मुलाखती या संग्रहात आहेत.

या ध्वनिमुद्रित मुलाखती ऐकण्यासाठी आपण https://nfai.gov.in/audio_interview.php  येथे क्लिक करू शकता. मुलाखत ऐकत असताना तेथेच शेजारी तिचे इंग्रजी भाषांतरही उपलब्ध असेल. जेथे जेथे शक्य असेल तेथे संबंधित कलाकारांची छायाचित्रे आणि त्या सिनेमाची पोस्टर्सही दिसू शकतील.

"यातील बहुतेक मुलाखती चार दशकांपूर्वीच्या असल्यानेआम्ही त्यांचे डिजिटायझेशन करण्याचा निर्णय घेतला. मुलाखतींच्या ध्वनिमुद्रणाची गुणवत्ता उंचावण्यासाठी आम्ही एफ.टी.आय.आय.च्या ध्वनिविभागाची मदत घेतली आहे." अशी माहिती प्रकाश मगदूम यांनी दिली. "यातील बऱ्याच मुलाखती विविध भारतीय भाषांमध्ये असल्याने त्यांचे इंग्लिशमध्ये भाषांतरही केले आहेजेणेकरून भारतीय सिनेमामध्ये स्वारस्य असणाऱ्या जगभरातील चित्रपटरसिकांना त्यांचा आस्वाद घेता येईल. दादासाहेब फाळके यांच्या एकशे पन्नासाव्या जयंती सोहळ्याचा आज समारोप होत असताना हा मोठा डेटाबेस चित्रपटप्रेमींना उपलब्ध होत आहे. चित्रपटसृष्टीचे जनक दादासाहेब यांना निश्चितपणे ही उचित आदरांजली ठरेल !" अशी भावनाही त्यांनी व्यक्त केली.

जाहिरात
Search
विडिओ
Recent News